Plaid Cymru

Mae Plaid Cymru yn addo rhoi Cymru'n Gyntaf. Ydych chi gyda ni?

The Party of Wales promises to put Wales First. Are you with us?


Ewch i'r brif wefan / Continue to main website

Cymraeg English
RSS BLOG Y LLECHEN

Undeb newydd yn bosib

27/06/2012

LeanneWood gan Leanne Wood AC, Arweinydd Plaid Cymru   

Nid am y tro cyntaf yn ein hanes, mae’r Cymry yn dod yn rhan o’r frwydr am Alban annibynnol. Yr oedd ein hymwneud sylweddol olaf yn canoli ar yr ymgyrch a arweiniwyd gan William Gymro - neu Wallace, er mae’n debyg fod un neu ddau o fwasaethwyr Cymreig ar yr ochr arall hefyd. Un peth sydd yn sicr: mae cyfeiriad fy ngwlad at y dyfodol unwaith eto ynghlwm â ffawd yr Alban. Mae ein dwy wlad ar bwynt tyngedfennol mewn hanes.

Nid dadl yw hon heddiw sydd yn syllu’n ôl i’r gorffennol. Y dyfodol sy’n gorwedd o’n blaenau. Mae refferendwm yr Alban yn gyfle cyffrous, nid i daflu o’r neilltu ond i ail-ddiffinio’r berthynas gyson newidiol rhwng cenhedloedd yr ynysoedd hyn.

Yr wythnos ddiwethaf, dywedodd y Prif Weinidog Llafur yng Nghymru ei fod yn gweld newid yn yr undeb fel cyfle i groesawu llongau tanfor niwclear i arfordir Sir Benfro petaent yn cael eu halltudio o aber yr Afon Clud. Gweledigaeth hunllefus braidd o weddillion gwladwriaeth Brydeinig yn mynnu dal eu gafael ar olion y Rhyfel Oer na fydd yn apelio at fawr neb yng Nghymru.

Mae obsesiwn niwclear San Steffan - a’r hiraethu imperialaidd am statws “pŵer mawr” y mae’n symptom ohono - yn brawf eto fyth fod dydd yr undeb gwleidyddol wedi hen fynd heibio. Mae’n hwyr glas ei ail-ddrafftio.

Wrth gwrs, mae Alistair Darling yn iawn, rydym yn rhannu mwy na daearyddiaeth. Mae gennym iaith yn gyffredin, cysylltiadau teulu a chyfeillion, hanes a dyfodol sydd ar y naill law yn gyffredin ac yn wahanol. Mae’r Alban a Chymru, ill dwy yn genhedloedd Celtaidd, yn rhannu ffin ag un wlad, a  mileniwm a hanner o ymwneud a hi wedi llunio ein diwylliannau fel na wnaeth neb arall. Mae Lloegr yn fwy na chymydog i ni. Mae’n chwaer-genedl i ni hefyd.

Yn rhyfedd iawn, ymyriad diweddar Ed Miliband a geisiodd rannu trwy wleidyddiaeth hunaniaeth. Ond doedd y peth ddim yn gwneud synnwyr. Doedd teimlo’n Gymreig neu yn Albanaidd erioed yn dibynnu ar fodolaeth gwladwriaeth Gymreig neu Albanaidd. Felly nid oes ar ymdeimlad cyffredin pobl o Brydeindod angen gwladwriaeth Brydeinig i’w chynnal chwaith; doedd yr Hen Frythoniaid ddim yn gyfarwydd iawn ag unrhyw Ddeddf Uno.

Mae cysyniad Prydain wedi profi y gall ymaddasu yn y gorffennol fel y dylai allu gwneud yn y dyfodol. Mae gan y rhai ohonom sydd yn credu mewn partneriaeth newydd o wledydd cyfartal ddiddordeb yn yr hyn y gall Prydain olygu yfory, yn hytrach na cheisio aros gyda Phrydeindod heddiw, neu’n waeth byth, hiraethu am ryw ffug-Brydeindod o’r gorffennol.

Os bydd pobl yr Alban yn pleidleisio dros wlad annibynnol yn 2014, yna gall Prydain newydd o’r fath ymddangos. Rwy’n benderfynol nad sefyll ar y cyrion y bydd Cymru ar y cyfnod pwysig hwn. Efallai na fydd ein taith ar y llwybr cyfansoddiadol yn adlewyrchu’n union brofiad yr Alban, ond gadewch i ni gofio, yn yr ynysoedd hyn, nad yw gwahanol wledydd yn mwynhau gwahanol fathau o hunanlywodraeth yn beth anghyffredin. Mae gennym ddwy wladwriaeth sofran, tair gweinyddiaeth ddatganoledig a thair o ddibyniaethau’r goron yn yr ynysoedd hyn. Bydd gan bob cenedl gyfraniad unigryw i’w wneud yn yr ‘undeb cymdeithasol’ newydd.

Wrth gwrs, bydd angen i ni lunio pensaernïaeth newydd o gydweithredu. Mae’r Cyngor Prydeinig-Gwyddelig - ein fersiwn ni o’r fforwm Nordig ar gyfer cydweithredu - eisoes yn gweithredu fel labordy arloesedd, o drethi ar fagiau plastig i isafswm pris alcohol. Gyda sedd i bawb wrth y bwrdd, bydd digon o feysydd lle medrwn rannu atebion a chreadigrwydd mewn partneriaeth gref o genhedloedd cydradd a fydd, rwy’n siŵr, ymhen cenhedlaeth yn cynnwys Cymru annibynnol. Yn hytrach na chael ein dal yn gaeth yng ngafael un wladwriaeth, mae’n bryd i ni oll groesawu â breichiau agored y Brydain hon sy’n perthyn i’r dyfodol, Cymdogaeth Cenhedloedd, sofran, democrataidd a rhydd.