Plaid Cymru

Ydych chi eisiau i Gymru gael llais cryfach?

Do you want Wales to have a stronger voice?


Mynd yn syth i'r wefan / Skip and continue to website

Cymraeg English
RSS BLOG Y LLECHEN

Celfyddydau wrth galon y genedl

07/02/2013

Gan Alun Ffred Jones, AC.

Mae’r celfyddydau yng Nghymru... yn fywiol ac yn amrywiol, gyda chyfranogwyr sy’n parchu dilyniant traddodiad ac yn rhoi min ar yr hyn sy’n flaengar. […] Mae hyd yn oed gipolwg ar y tirwedd artistig yng Nghymru yn dadlennu gwlad sy’n llawn o fywiogrwydd a lliw, gwlad sydd wedi ei phoblogi gan bobl llawn angerdd sy’n gweld gwerth i greadigrwydd.”

Dyna eiriau Jon Gower, yr awdur a’r sylwebydd treiddgar a difyr.

Yng Nghymru, mae gennym lawer i ymfalchio ynddo o ran ein cerddoriaeth, ein gwyliau diwylliannol, dawns, y celfyddydau gweledol a chrefftau o bob math, y celfyddydau perfformio a’n canolfannau perfformio, llenyddiaeth a’r cyfryngau. Pwrpas dadl Plaid Cymru ar y celfyddydau yr wythnos ddiwethaf oedd dathlu’r creadigrwydd hwn, am ei fod yn ein galluogi i’n diffinio ein hunain ac i ddweud ‘Dyma pwy ydym ni: ein storiau ni, ein caneuon ni yw’r rhain.’

Mae’r cysylltiadau hyn yn werthfawr dros ben ac yn gosod stori Cymru yn ei chyd-destun rhyngwladol. Gallwn ymfalchio yn llwyddiant perfformwyr unigol ar y llwyfan rhyngwladol, Bryn Terfel yn y Met neu Catrin Finch yn Dubai. Mae hefyd yn rhoi cyfleoedd i unigolion a grwpiau, fel y gwelais yn ddiweddar yn Galeri, lle bu grŵp gwerin dyfeisgar iawn, 9Bach, wedi cydweithio â grŵp Aborigineaidd o Awstralia, y Black Arm Band, ac wedi cyd-blethu cerddoriaeth y naill draddodiad a’r llall mewn dull newydd a chyffrous a roes wefr i’r gynulleidfa a’r perfformwyr.

Mae’n werth cofio fod ein diwylliant hefyd yn ddiwydiant. Mae’n cyflogi rhyw 30,000 o bobl yng Nghymru, gyda chynnyrch economaidd gwerth rhyw £500 miliwn. Mae’r diwydiannau creadigol hefyd yn erfyn rhyngwladol. Pan awgrymodd Ffrainc, rai blynyddoedd yn ôl, osod cwota ar nifer y ffilmiau Americanaidd y gellid eu dangos yn Ewrop, aeth yr Americaniaid, yn naturiol ddigon, yn wallgo ulw. Nid dim ond y colledion i’r diwydiant ffilm oedd yn poeni’r Americaniaid, fodd bynnag, oherwydd mae ffilmiau Americanaidd yn erfyn diwylliannol allweddol i gynnal delwedd bositif a hyderus o America yn y byd mawr. Mae’n erfyn a ddenfyddir i gefnogi eu hallforion trwy eu cyflwyno yng nghyd-destun grymus adloniant.

Nid oes gan Gymru gyfrwng tebyg, ond y mae’n tanlinellu’r ffaith fod gan y celfyddydau ran hanfodol i chwarae yn hybu delwedd o Gymru dramor.

Ond, ac y mae hyn yn ‘ond’ pwysig, does dim rhaid i ni gyfiawnhau gwariant ar y celfyddydau trwy restru ystadegau economaidd, ac ni ddylem wneud hynnny. Mae’r celfyddydau yn werthfawr ynddynt eu hunain. Mae’n weithgaredd sydd yn datblygu hyder ac yn creu pobl ddiddorol a dychmygus – y math o bobl y mae cyflogwyr eisiau eu cyflogi. Rwyf wedi bod yn grediniol erioed fod pobl ifanc sy’n cymryd rhan mewn gweithgaredd artistig, beth bynnag y bo, yn elwa ymhell y tu hwnt i’r sgil penodol maent yn ddysgu. Bu’r ffaith honno yn hysbys i ysgolion bonedd Lloegr ers canrifoedd.

Mae dweud storiau, trwy ba bynnag gyfrwng, amdanom ein hunain wrth ein gilydd, yn weithgaredd fu’n rhan o bob diwylliant ers cyn cof. Mae cerddi Dafydd ap Gwilym yn dweud llawer wrthym am Gymru’r Oesoedd canol, ond mae ei themâu o gariad a serch yn gyffredin i’r canrifoedd ac i bob cenedl. Y bygythiad mawr i ni yng nghymru, yn y Gymraeg a’r Saesneg, yw ein bod bellach yn boddi yn storiau pobl eraill oherwydd grym nasnachol y cyfryngau a diwylliant Eingl –Americanaidd. Dichon fod pobl ifanc Cymru yn gwybod mwy am hanes America nac am eu hanes eu hunain, nid yn unig oherwydd diffygion y cwricwlwm, ond hefyd oherwydd ffilmiau a chyfresi teledu.

Felly, er bod gennym wahanol sefydliadau cenedlaethol o safon ryngwladol—senedd o ryw fath, llyfrgell, amgueddfa a chwmni opera—mae arnom angen artistiaid annibynnol sydd yn rhoi mynegiant i ynni,  cyffro a meddyliau ein pobl, ac y mae angen i ni roi llwyfan iddynt neu wnawn ni ddim goroesi.

Rhaid i ni ofalu bod gan ein pobl ifanc gyfle i gymryd rhan mewn gweithgaredd artistig lle bynnag maent yn byw. Rhaid i ni hefyd sicrhau y gall ein pobl ifanc gyrraedd y goreuon o’r celfyddydau yn ystod eu blynyddoedd ffurfiannol.

Rwy’n falch iawn o fod wedi gwasanaethu fel Gweinidog Diwylliant yn Llywodraeth Cymru’n Un a fy mod wedi gwarchod a hybu’r sector yn ystod yr amseroedd ariannol anodd wedi 2007. Bydddai llywodraeth Plaid Cymru yn ymrwymo,m unwaith eto, i gefnogi ein diwydiannau creadigol mewn ffordd ymarferol ac effeithiol. Fedrwn ni ddim fforddio peidio â gwneud, oherwydd nid mater o ddewis yw hyn.

Nid rhywbeth y medrwch ei roi mewn bocs yw’r celfyddydau; nid ydynt chwaith yn rhywbeth i droi atynt am adloniant yn unig. Maent wrth galon bywyd ein cenedl a’i dyfodol.