Ein gweledigaeth ar gyfer ein diwylliant, treftadaeth a’n hiaith

Beth yw gweledigaeth y Blaid i'r diwylliant a'r iaith Gymraeg?

Mae'r iaith Gymraeg yn perthyn i holl bobl Cymru, lle bynnag maent yn byw, pa iaith bynnag maent yn siarad. Y lle iawn i ddeddfu ar yr iaith Gymraeg yw Cynulliad Cenedlaethol Cymru, a dylid datganoli'r holl bwerau sy'n ymwneud â'r iaith.

Bydd Plaid Cymru yn deddfu i roi statws swyddogol i'r Gymraeg, i greu hawliau i unigolion dderbyn gwasanaethau trwy gyfrwng y Gymraeg, a chreu swydd Comisiynydd Iaith i sicrhau y gwarchodir ac yr hybir buddiannau siaradwyr Cymraeg. Yr ydym yn benderfynol o adfywio'r iaith fel iaith gymunedol, a byddwn yn canolbwyntio ar gynyddu'r cyfleoedd i bawb yng Nghymru, a'n pobl ifanc yn arbennig, ddefnyddio'r iaith. I'r perwyl hwn, mae Plaid Cymru wedi ymrwymo i sicrhau y bydd pob awdurdod lleol yng Nghymru yn creu hyfforddwyr dwyieithog a all ac a fydd yn cynnal sesiynau hyfforddi a gweithgareddau awyr agored trwy gyfrwng y Gymraeg.

Mae Plaid Cymru wedi ymrwymo i amddiffyn darlledu a chyfryngau rhanbarthol o safon uchel. Yr ydym yn cydnabod pwysigrwydd lluosiaeth mewn newyddion a rhaglenni teledu yng Nghymru. Condemniwn yn hallt benderfyniad llywodraeth San Steffan, a gymerwyd y tu ôl i ddrysau caeedig a heb unrhyw ymgynghori naill ai â llywodraeth Cymru na phobl Cymru, i basio rheolaeth dros gyllid S4C i'r BBC. Yn fwy nac erioed yn awr, galwn eto am ddatganoli darlledu yn ei gyfanrwydd.

Credwn nad moethusrwydd yw celfyddyd ar ei orau, ond rhan o pwy ydym a'r hyn yr ydym eisiau bod. Mewn cyfnod o gyni ariannol, cred Plaid Cymru y dylai llywodraeth ganol, lle bo modd, barhau i gyllido'r celfyddydau. Yr ydym yn rhoi gwerth ar y celfyddydau oherwydd eu heffaith economaidd a'u gwerth cynhenid ar draws pob sector o gymdeithas, yn enwedig addysg, iechyd a chynhwysiant cymdeithasol, ac yr ydym wedi ymrwymo o ofalu bod Cyngor Celfyddydau Cymru yn ymrwymo i gynnal gweithgareddau diwylliannol ym mhob rhan o Gymru.

Mae gan Gymru swm enfawr o drysorau cenedlaethol nad oes modd rhoi gwerth arnynt, gan gynnwys ein Hamgueddfa Genedlaethol, y Llyfrgell Genedlaethol, a nifer di-rif o henebion CADW, a chredwn y dylai pob plentyn gael y cyfle yn ystod ei flynyddoedd ysgol i ymweld am ddim ag o leiaf un o'r Amgueddfeydd Cenedlaethol neu'r Llyfrgell.

Byddwn yn creu un gwasanaeth llyfrgell cenedlaethol dan arweiniad Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Erys Plaid Cymru wedi ymrwymo i'r broses o droi mwy o ddeunydd print a gweledol Cymreig yn ddigidol, yn ogystal â pharhau â'r archif sain a sgrin. Byddwn yn creu Archifdy Cyhoeddus yng Nghymru dan ofal y Llyfrgell Genedlaethol.

Bydd y Blaid yn cefnogi'r ymgyrch am stadiwm i ogledd Cymru yn Wrecsam, yn ogystal â pharhau i alw am greu Gwyl Banc cenedlaethol ar Ddydd Gwyl Dewi.

Gwyddom fod cymunedau Cymru wedi colli swm sylweddol o arian o ganlyniad i'r canolbwyntio Llundeinig ar Gemau Olympaidd 2012. Dan y rheolau presennol, does dim rheidrwydd ar y Trysorlys i gynyddu cyllideb Cymru yn gymesur â hyn, ac nid yw hyn yn iawn. Bydd prosiectau cymunedol yn rhannau tlotaf Cymru yn dioddef yn ddeublyg diolch i'r penderfyniad i wyro symiau sylweddol o arian y Loteri i Gemau Olympaidd Llundain, a byddant yn colli mwy na £100 miliwn. Condemniwn benderfyniad un llywodraeth yn San Steffan ar ôl y llall i anwybyddu'r ffaith fod rhan dlotaf y DG mewn gwirionedd yn talu am brosiect adfywio enfawr yn Llundain, un o ddinasoedd cyfoethocaf y byd.